VaTaN

► "Mahzenden Göklere" ◄

Mustafa Özcan Güneşdoğdu – Lafzı Muhkem


Kur’ân veya Kur’ân-ı Kerîm, İslâm peygamberi Muhammed‘e Allah tarafından Cebrail aracılığıyla gönderilen mukaddes kitap. Kimi İslâmî kitaplarda şöyle tarif edilir: Allah tarafından İslam dininin peygamberi ve son peygamber Muhammed‘e Arapça olarak indirilmiş, tevatür yoluyla nakledilmiş, mushaflarda yazılı, Fatiha Sûresi ile başlayıp, Nas Sûresi ile sona eren kelâmdır.

Kur’ân sözcüğü Arapça‘da QRE (qare’e/kare’e) (okudu) sözcüğünün sülasi (üç harfli kelime kökü sistemine göre) mastarıdır. “Okumak”, “okunan” “okuyuş” “okuma” anlamlarını ifade eder. Kerîm, “soylu, asil” ve “eli açık, cömert” anlamlarına gelen Arapça kökenli bir kelimedir [1].

Kur’ân ayrıca Kelamullah, Kitabullah, Furkan, Tenzil, Mushaf, Kitab, Nur ve Ümmülkitap isimleriyle bilinir.

İslam’a göre Allah Kuran’ı ikinci bir isim olarak “Kitap”, olarak adlandırmak suretiyle, daha en baştan itibaren, bu metnin yazılı hale getirilmesinin önemine işaret etmiştir.
Mushaf [değiştir]

Kur’an’ın bugünkü haliyle kitap halinde toplanılmış şekline Mushaf denir. Mushaf, “iki kapak arasındaki sayfalar” anlamına gelir [3]. Habeşçe mişhaf kelimesinden gelir.

Kur’an-ı Kerim, peygamber hayatta iken yazılı hale getirilmemiş, mushaflaştırılıncaya kadar tevatür yolu ile muhafaza edilmiştir. Ancak bir rivayete göre Ebu Bekir, peygamberin sağlığında Kur’an ayetlerini hurma yaprakları, deri ve kemik üzerine yazarak saklardı.

Kuranın mushaflaşması, ancak vahyin tamamlanmasından sonra mümkündü. O zamana kadar nihai düzeni içine konmamış olan bu metin, Ebu Bekir tarafından mushaf haline getirtildi. [4]

Ebû Bekir’in halifeliği sırasında Kur’an-ı Kerîm toplanıp iki kapak arasında kitap haline getirilince, uygun bir isim aranmış, Abdullah b. Mes’ud’un “Habeşistan’da bir kitap gördüm, ona Mişhaf, Mushaf adını vermişlerdi” demesi üzerine, halife tarafından bu isim uygun bulunmuştur [5].

Kuran’ın bugünkü dizilişi ile mushaflaşması ise Halife Osman zamanında gerçekleşmiştir. Osman tarafından toplanan Kur’an Heyeti, Kur’an’dan olmayan (insanlar tarafından eklendiği kabul edilen) bütün yazılı kısımları imha etmiş, geri kalanlar da Osman’ın veziri tarafından dizilmiştir. Bu dizilişe göre Kur’an 114 adet bölümden (sure) oluşur. Sureler genellikle surenin içerdiği ayetlerin konulardan birine göre verilen Arapça isimlerle anılırlar. Sureler kronolojik bir sırada (iniş sırasında) düzenlenmemiştirler. Kuran’ın sıralanışının mucizevi olduğuna inanılır. Yaygın hatanın aksine günümüzde elde bulunan Kur’an 6666 değil, 6236 ayet barındırır [kaynak belirtilmeli].

Cüz, sûre, âyet, vahiy [değiştir]
Kur’an-ı Kerim
Kur’an-ı Kerim

Kur’an’ın bölünmüş olduğu 30 parçadan (fasikül) her birine cüz denir.

Kuran, “sûre” adı verilen bazı ana bölümden oluşur. Kur’an 114 sûreden müteşekkildir. Bu surelerin 86’sı Mekke’de, 28’i Medine’de gelmiştir. Medine’de gelen sureler Bakara, ali imran, enfal, ahzab, maide, mümtahine, nisa, zilzal, hadid, muhammed, rad, rahman, dehr, talak, beyyine, haşr, nasr, nur, hac, münafikun, mücadele, hucurat, tahrim, cuma, tegabun, saf, feth ve berae’dir.

Her bir sure de “ayet” adı verilen parçalardan müteşekkildir. Ayetler bir kelime ila bir sayfa arasındadır.

Tanrı tarafından peygamberlerine bildirilen buyruk ve düşüncelere vahiy denir [6]. Vahiy peygamberlere doğrudan veya melekler gibi aracılar vasıtasıyla bildirilebilir.

İslam’a göre vahiyler peygambere Cebrail meleği aracılığıyla gönderilmiştir. Kuran metninin tamamlanması, 610 – 632 yılları arasında, yaklaşık 23 yılda gerçekleşmiştir. Kur’an peygamber hayatta iken yazılı hale getirilmemiştir. Kur’an’ı yazan Vahiy katipleri: Zeyd ibn Sabit başkanlığında Ömer, Osman, Ali, Talha, Sad, Ebu Derda, Mikdad, Übey ibn Kab, Ebu Musa el-Eşari ve Abdullah ibn Mesud’dur.

Vahiy, görünüşte, surelerin mevcut sırasını izlemeksizin, genellikle Müslümanların belirli bir konuda bilgi, görüş veya cevap gibi ihtiyaçları, ya da önemli bir olayla ilgili olarak gerçekleştiği için, Kur’an’ın nihai şekli, ancak peygamberin bu görevi bittikten sonra ortaya çıkmıştır. Buna göre, Kur’an, 114 sure ve (Sure başindaki besmeleleri ayrı bir ayet saymama kaydı ile) 6236 ayetten oluşur.

İlk ve son âyetleri [değiştir]

Kur’ân-ı Kerim’in, Muhammed’in risaletinin başında ilk olarak ‘indiği’ kabul edilen âyetleri şunlardır:

“Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı ‘alak’dan yarattı. Oku! Senin Rabbin en cömert olandır. O, kalemle yazmayı öğretendir, insana bilmediğini öğretendir.” (Alak, 1-5)

“Nûn. (Ey Muhammed) Andolsun kaleme ve satır satır yazdıklarına ki, sen Rabbinin nimeti sayesinde, bir deli değilsin.” (Kalem, 1)

İlk inen âyetler inananları okumaya, öğrenmeye, yazmağa ve araştırmaya çağırır ve ilim için büyük teşvik mesajı taşır. Kur’ân’ın son inen âyeti de şudur:

“Ölmüş hayvan, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlanan, (henüz canı çıkmamış iken) kestikleriniz hariç; boğulmuş, darbe sonucu ölmüş, yüksekten düşerek ölmüş, boynuzlanarak ölmüş ve yırtıcı hayvan tarafından parçalanmış hayvanlar ile dikili taşlar üzerinde boğazlanan hayvanlar, bir de fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılındı. İşte bütün bunlar fısk (Allah’a itaatten kopmak)tır. Bugün kafirler dininizden (onu yok etmekten) ümitlerini kestiler. Artık onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim. Size nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’ı seçtim. Kim şiddetli açlık durumunda zorda kalır, günaha meyletmeksizin (haram etlerden) yerse şüphesiz ki Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.” (Mâide, 3).

Hafız [değiştir]

Kur’an’ın bütün metnini ezberleyen ve uygun şekilde (tecvid) okuyabilen kişiye hafız denir. Muhammed ilk hafız olarak kabul edilir. Kur’an’ı uygun bir şekilde ve güzel bir tutum ve sesle okumaya tilavet denir. Müslümanlar günlük ibadet olan namazı kılabilmek için Kur’an’dan en azından küçük bir kısmı (ayet) ezberlemek, bilmek zorundadırlar.

“Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun, salatı ikamet edin/namazı kılın” (Müzzemmil Suresi 73/20)

Kur’an’ın toplanması [değiştir]
12. yüzyıldan kalma bir Endülüs Kur’an-ı Kerim’i
12. yüzyıldan kalma bir Endülüs Kur’an-ı Kerim’i

Ashab-ı Kiram, peygamberin sağlığında Kur’an’ı yazmamıştır.

Kur’an-ı Kerim, peygamberin devrinde bizzat vahiy meleği ve nebinin birbirlerine karşılıklı okumaları ve sahabilerin ezberlemesiyle korunmuştur. Ancak Peygamber’in sağlığı müddetince devam eden vahyin bütün bir kitapta toplanmasına imkân yoktu. Çünkü vahyin Peygamberin ölümüne kadar devam ettiği bilinmektedir. Peygamber’in vefatından iki gün öncesine kadar devam eden vahiy Onun vefatıyla son buldu. Böylece Kur’an inen son âyetle tamamlanmış oldu.

Kur’an sureleri bazen bir bütün olarak bazen de bölümler halinde geldi. Bazı sûreleri Mekke’de gelmesi dolayısıyla “Mekkî”, bazıları Medine’de indirildiklerinden “Medenî” diye nitelendirilmiştir.

Peygamber’in vefatını takip eden Yemâme savaşlarında 70 kadar hafızın şehid düşmesi müslümanları telâşa düşürmüştü. Ashabdan Ömer de hafızların toplanması için dönemin halifesi Ebu Bekir’e başvurarak konunun görüşülmesini istemişti. Bunun üzerine Ebu Bekr, Zeyd İbn Sâbit başkanlığında toplanan Abdullah b. Zübeyr, Sa’d b. Ebi Vakkas, Abdurrahman b. Haris b. Hişam’ın da bulunduğu büyük bir komisyon tarafından Kur’an sahifeleri bir araya getirildiği iddia edilir.

Üçüncü halife Osman zamanında hafız ve vahiy başkatibi olan Zeyd bin Sâbit, elinde yazılı Kur’ân metni olan herkesin bu metinleri getirmesini ve getirirken de ellerindeki metinlerin bizzat Muhammed’den duyduklarına dair iki güvenilir şahid gösterilmesi istendi. Osman toplanan bu kurula “Zeyd ile imlada anlaşamazsanız, Kureyş’e göre yazın” emrini verdi. Zeyd b. Sâbitin katkılarıyla ortaya koyduğu bu aslî nüshaya “İmam Mushaf” adı verilmiştir. Abdullah b. Mes’ûd’un teklifiyle iki kapak arasında “İmam Mushaf” üzerinde yapılan danışma ve görüşmeler sonucunda bunun üzerinde her hangi bir noksanlık görülmemiş ve güvenirliği konusunda ittifak sağlanmıştır. Böylece Kur’ân her hangi bir tahrifata uğramadan “Mushaf” haline getirilerek aynı mushaftan çoğaltılan mushafların ana kaynağını teşkil etmiştir.

Ömer devrinde Kur’ân öğretimine hız verildi. Gerek Medine’de gerekse sınırları günden güne genişleyen İslam Devletinin diğer merkezlerinde en sıhhatli kaynak olan hâfiz sahabelerin öğretmen ve gözetmenliğinde pek çok hâfız yetiştirilmiştir.

Zamanla fetihlerin hız kazanması ve yeni fethedilen yerlerde ortaya çıkan kavim ve kabilelerin müslüman oluşu farklı şive ve lehçelere göre okuyuş ayrılıklarını ortaya çıkarmıştır. Bu durum M.648’de Ermenistan ve Azerbaycan fethinde Şamlı ve Iraklı askerlerin yan yana gelmesi ile farklı okuyuşların su yüzüne çıkmasını sağladı. Bu tartışma ortamının daha fazla büyümesine engel olmak için Huzeyfe b. Yemân, Halîfe Osman’a başvurarak bu durumun düzeltilmesini, ihtilafın ortadan kaldırılmasını istedi. Bunun üzerine Halife Osman, Muhammed’in diğer ashabı ile de istişare ederek, İslâm dünyasında yalnızca Ebu Bekr’in emriyle derlenmiş olan onaylı Kur’ân mushaflarının kullanılmasını ve bir başka lehçe yahut ağız ile yazılmış tüm diğer nüshaların kullanılmasının yasaklanmasını kararlaştırdı. Osman, bir önlem olarak da gelecekte herhangi bir kargaşa yahut yanlış anlamaya meydan vermemek için başka tüm yazılı nesneleri yaktırarak ortadan kaldırma yoluna gitti. Ebû Bekir zamanında yazıları İmam Mushaf, Ömer’in ölümünden sonra kızı ve Muhammed(sav)’in hanımlarından olan Hafsa’ya geçmişti. Osman zamanında çoğaltılan mushafların yedi nüsha olduğu söylenir [7]. Bunlar Medine, Mekke, Şam, Kûfe ve Basra’ya gönderilerek müslümanlar arasında çıkabilecek farklı okuyuşlar önlenmiş oldu. Hatta Hz. Ali(ks)’nin Osman için “Eğer Osman Kur’ân’ın tek kitap halinde toplatılarak çoğaltılması işini yapmasaydı ben yapardım” dediği bilinmektedir.

Osman tarafından değişik vilâyet merkezlerine gönderilen nüshalar asırların geçmesiyle kayboldu. Günümüzde halen onlardan bir tanesi İstanbul Topkapı müzesinde; bir diğer tam olmayan nüshası Taşkent’te bulunmaktadır. Çarlık Rus hükümeti onun faksimile ile reprodüksiyonunu (fotoğraf veya fotokopi ile tam kopyasını) yayınlamıştır.

Kur’ân-ı Kerîm’in düzeni [değiştir]

Kur’an yaklaşık 23 yılda parça parça indirilmiştir. 13 yıl kadar süren Mekke döneminde inen âyet ve sûreler daha çok İslâm inanç ve ahlâkı ile ilgili konuları kapsar. Allah’ın birliğine, meleklere, peygambere, kitaplara ve âhiret gününe iman gibi. Âdem’den beri gelen tevhid inancı işlenir. Allah’a ortak koşma ile mücadele edilir ve kıyamete değin Allah’a ortak katan mü’min-müslim-kafirlere tevhid inancından ayrılmış olan atalarının bu yanıldığı söylenir.

Kur’ân-ı Kerîm’in, Âdem’den itibaren devam eden vahiy zincirinin devamı olduğu açıklanır: “Biz var ya Biz, Nuh’a ve ondan sonra gelen nebilere/peygamberlere vahyettiğimiz gibi sana da vahyettik. İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Yakub’a, Esbat’a/Sıptlar’a, İsa’ya, Eyyûb’a, Yunus’a, Hârun’a ve Süleyman’a da vahyettik. Dâvud’a Zebûr’u verdik” (Nisâ, 4/163)

Medine’de inen âyet ve sûrelerde daha çok hukuk kuralları yer almıştır. Aile ve devletin tanzimi, insanların birbiriyle veya devletle olan ilişkileri, anlaşmalar, barış ve savaş durumları bu âyetlerde açıklanır. M.S. 622 tarihinden itibaren Medine’de bu hükümleri uygulamak için yeterli güce sahip Muhammed yönetiminde bir İslâm Devleti oluşmuştu.

İslam inanışına göre Allah hafiften ağıra doğru bir yol izleyerek hükümler göndermiş, resûlüllah ve ashabı bunları geciktirmeksizin uygulamaya geçirmiştir. Kur’an dilini bilmeleri, namazlarda, mescid içinde ve dışında okunan sûre ve ayetleri anlamalarını kolaylaştırmıştır. Bu devrin özelliği; iyi ve yararlı olanı almak, kötü ve zararlı olanı kaldırmak şeklinde özetlenebilir. Yükümlülükler birden ayrıntılarıyla gelmemiş, zamanla tamamlanmıştır. (bk. Bakara, 2/219; Nisa, 4/43; Mâide, 5/90-91)

Ayetlerin olaylar üzerine inişi, tam ihtiyaç sırasında gelişi, toplumda gerekli etkiyi göstermesine yardımcı olmuştur. Bu yüzden, ayetlerin iniş sebepleri (esbab-ı nüzul) Kur’an tefsirlerinde önemli bir yer tutar.

Nesilden nesile nakli [değiştir]

Kur’an’ı gerek Mekke ve gerekse Medine döneminde peygamberden bir vahiy katipleri grubu yazmış ve bu yazılanları sahabeden bir topluluk ezberlemiştir. Tevatür yoluyla nakil ve nakledilenlerin doğruluğu konusunda İslam bilginleri arasında hiçbir görüş ayrılığı yoktur. Bu prensip gereğince Ebu Bekir’in halifeliği sırasında Kur’an toplanırken tevatür derecesini bulmayan, Abdullah b. Mesud’un kendisinin daha iyi anlaması için açıklayıcı olarak koyduğu bazı ifadeler komisyonca metne eklenmemiştir. Örneğin “Bunları yapma imkânını bulamayan kimsenin üç gün oruç tutması gerekir.” (Maide, 5/89) âyetinin devamındaki “mütetâbiat” (peşpeşe) ilavesi Kur’an’a eklenmemiştir. Yine Abdullah b. Mes’ud’un annelerin nafakası ile ilgili: “Mirasçı da (yukarıda) belirtildiği şekilde (nafaka ile) yükümlüdür.” (Bakara, 2/233) âyetindeki mirasçı hakkında “zi’r-rahimil-mahrem” (evlenilmesi yasak olan yakın hısımlardan olan) şeklinde ilâve taşıyan kıraati de Kur’an’dan sayılmaz.

Tevâtür derecesine ulaşamayan bu gibi kıraatlerin hukukçular için delil olarak kullanılıp kullanılamayacağı konusunda görüş ayrılığı vardır. Hanefilere göre, bu kıraat şekillerini nakleden sahabe bunu ya Muhammed’den işitmiştir veya kendi görüşü ve ictihadı olarak ifade etmiştir. Bunun, en azından Allah’ın kitabını tefsir için vârid olmuş bir sünnet olduğu açıktır. Sünnetin hüküm kaynağı olduğunda ise şüphe yoktur. İşte bunun bir sonucu olarak Hanefîler yemin kefâreti olarak tutulacak orucun peş peşe üç gün tutulmasını gerekli görürler Şafii, Maliki ve Hanbelilere göre ise, mütevatir olmayan kıraatler ne Kur’ân ve ne de sünnet sayılmaz ve hüküm çıkarmada delil olarak da kullanılamaz. [8]

İslam’a göre Kur’ân yalnız Araplar için değil, yeryüzündeki tüm insanları doğru yola iletmek için gelmiştir: “Seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik” (Enbiyâ, 21/107). Bu özelliği Kur’ân’ın i’caz yönlerinin de evrensel olmasını gerektirir.

“Kuran” kelimesinin Kuran’da kullanılması [değiştir]

İslâm’ın kutsal kitabının özel adı olan Kur’an kelimesi, 58 âyette geçer. Ayrıca “kur’an” “okunan,okuyuş, okuma” “ekli, katlı,derli” anlamında özel ad olmayarak 12 ayette ( Yusuf Suresi 12/2, Rad Suresi 13/31, İsra Suresi 17/106, Taha Suresi 20/113, Zümer Suresi 39/28, Fussilet Suresi 41/3,44; Şura Suresi 42/7, Zuhruf Suresi 43/3, Cin Suresi 72/1, Kıyame Suresi 75/17,18) geçer.

“Biz var ya Biz onu okuyup akletmeniz için anlaşılır-sade-arı bir okuyuşla/okunuşla indirdik” (Yusuf Suresi, 12/2).

“Kur’anı okuyacağında/okuduğunda kovulmuş şeytanın şerrinden Allah’a sığın (Euzü billahi mineşeşeytan ir racim) de” (Nahl Suresi, 16/98).

“Kur’an okunduğunda/okununca onu işitin de durup düşünün ki merhamet olunasınız” (A’râf Suresi, 7/204).

“Bu Kur’an, insanlara yolu gösterir, o değişmez yoldur, unat-düzgün çalışan-iş yapan inananları onlar için olan kerim bir ecir ile müjdeler.” (İsrâ Suresi, 17/9).

“Kur’an’dan indirir/indiriyor/indirecek olduklarımız, inananlara şifa ve rahmettir…” (İsrâ Suresi, 17/82).

Birçok âyette “el-Kitâb” kelimesinin Kur’ân-ı Kerîm anlamında kullanıldığı görülür:

“Elif. Lâm. Mîm. İşbu içinde kuşku olmayan Kitap’tır müttakiler (Allah’tan korkan başkasından korkmayanlar) için bir yol göstericidir” (Bakara, 2/1,2).

Bundan başka çeşitli âyetlerde Kur’ân için başka isimler de kullanılmıştır: el-Furkân (Furkân Suresi, 25/1), ez-Zikr (Hicr Suresi, 15/9), en-Nûr (Nisâ Suresi, 4/174), er-Rûh (Şûrâ Suresi, 42/52) vb. gibi.

Kur’an’in abdestli okunması meselesi [değiştir]

Kur’an’da bu hususla ilgili olarak şöyle denir: ” Şüphesiz bu, değerli bir Kur’an’dır. Korunmuş bir kitaptır. Ona ancak temizlenenler dokunabilir.” (Vakıa Suresi, 77-79)

Kur’an’ın abdestsiz okunabilmesi konusunda fikir ayrılıkları mevcuttur. Bir kısım İslam alimlerine göre Kur’an abdestsiz okunabilir. Abdest ancak namaz için gereklidir. Bununla birlikte yaygın uygulama abdest alınarak okunması şeklindedir.

Notlar [değiştir]

* Kuran, Arapça olarak kaleme alınan ilk mukaddes kitaptır. [9]

Kaynakça ve referanslar [değiştir]

1. ^ TDK Sözlük, kerim [[1]]
2. ^ “Ana Hatlarıyla Kuranı Kerim”, Prof. S. Yıldırım, s.56
3. ^ “Ana Hatlarıyla Kuranı Kerim”, Prof. S. Yıldırım, s. 65
4. ^ “Ana Hatlarıyla Kuranı Kerim”, Prof. S. Yıldırım, s. 65
5. ^ Celâleddin es-Süyûtî, el-İtkân fi Ulûmi’l-Kur’ân, terc. Sakıp Yıldız, H. Avni Çelik, İstanbul 1987, I, 124
6. ^ TDK Sözlük, vahiy [[2]]
7. ^ Muhammed Hamidullah, a.g.e., II, s.763
8. ^ Zekiyuddin Şa’ban, a.g.e., s.47, 48
9. ^ “Kuran Tarihi”, Prof. M. Hamidullah, s. 59

* Kur’an-ı Kerim (Diyanet İşleri Başkanlığı Meali)
* Muhammed Hamidullah, Kur’an Tefsiri
* Zekiyüddin Şaban, Usulü’l-Fıkh, Terc. İbrahim Kafi Dönmez, Ankara 1990, s. 44-45
* İbn-i İshak, Es-Sire
* İbn-i Sa’d, Tabakat
* Mes’udi, Mürucü’z-Zeheb
* İslam Ansiklopedisi , TDV Yay., İst., 1997
* Beheşti, Bilmek, Çev: İbrahim Keskin, İst., Bir Yay., 1988
* Arslan, Ahmet, Felsefeye Giriş, 4. bs., Ankara, Vadi Yay., 1999
* Alper, Ömer Mahir, Akıl-Vahiy Felsefe-Din İlişkisi, İst, Ayışığı Yay., 2000

Reklamlar

Mayıs 28, 2007 - Posted by | Diğer, Genel, ibadet, islam, Kitap, Kitaplar, Kuran - Quran, Tanıtım, Türkçe, Video

Henüz yorum yapılmamış.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: